Mehmet Naci Aköz
kimdir?
Uçurtma etkinlikleri Uçurtma nasıl yapılır? Uçurtma şiirleri Video Galeri Gülen Okumuş
uçurtma kütüphanesi
Foto Galeri Müze koleksiyonu Ziyaretçi defteri Uçurtma Tarihçesi

MALEZYA’NIN GELENEKSEL UÇURTMALARI

 

Giriş

 

Uçurtma uçurma sporu, uluslararası boyutta tanıtılması, sergilenmesi ve yarışmalar yapılması sayesinde popülerliğini yeniden kazandı. Erken gelişim aşamalarında, uçurtmaların tasarımında her ülkenin geleneksel topluluklarının yerel motifleri yer alıyordu. Malzeme ve üretim teknolojisinin gelişmesiyle, artık iki ve üç boyutlu çeşitli şekillerde uçurtmalar üretiliyor. Günümüzde uçurtma tasarımına yaklaşım globaldir. Bu kitabın temel odak noktası, geleneksel Malay uçurtmalarının veya Malezya’da daha çok bilinen adıyla “wau”ların gelişim aşamalarıdır.

 

 

Malezya, tarihsel geçmişi ve kültürü

 

Malezya, Güneydoğu Asya Bölgesinde, deniz yolu boyunca Çin ve Hindistan arasında yer alan bir ülkedir. Malezya Yarımadası ve Borneo Adası adlı iki büyük toprak parçasına ayrılmıştır. Coğrafi koordinatları 230 derece kuzey ve 112 derece 30 mil batıdır, 328,550 kilometrekarelik büyük bir alanı kaplar. 22 milyonluk nüfusu üç ana etkin gruptan meydana gelir: Malaylar (%58), Çinliler (%26) ve Hintliler (%7). Geri kalan %9’luk kısım diğer etnik kökenlerden gelen vatandaşları temsil eder. Malezya’nın resmi dini İslam ve resmi dili Bahasa Melayu (Malayca)’dur. Konumu ekvatora yakın olan Malezya’da, tüm yıl boyunca sıcak ve nemli bir iklim görülür. Tarihsel açıdan, 1963 yılında Malezya olarak ilan edilmeden önce Malay ülkesi Tanah Melayu olarak bilinmekteydi. On üç eyalet ve bir federal bölgeden oluşur. Bu eyaletlerden dokuzu Sultan tarafından yönetilir. Bu Sultanlar, dönüşümlü olarak beş yılda bir Yang DiPertuan Agong veya ülkenin başı olarak atanır.

 

Malezya; Brunei, Singapur, Endonezya ve çevredeki daha birçok küçük adadan oluşan Malay Takım Adalarının bir parçasıdır. 16. yüzyılda, Malay Takım Adaları, o dönem Avrupa’da çok rağbet gören mallardan olan baharat ticareti ile tanınan bir krallıktı. Malay Takım Adaları’nı sömürgeleştiren Avrupa ülkeleri ise; Portekiz, Hollanda ve İngiltere idi. O zamanlar Malezya’daki eyaletlerden biri olan Malacca (Melaka), 16. yüzyılda Malacca Boğazları’nda seferler yapan tüccarlar için hareketli bir liman ve ticaret merkeziydi. Portekizli, Hollandalı ve İngiliz hakimiyetinden kalan sömürge izleri bugün bile bina kalıntılarında, silahlarda, el yazmalarında, çömleklerde, vb. görülebilir.

 

 

Uçurtmanın tanımı

 

Uçurtma nedir? Uçurtma; kağıda sarılmış ve iple uçurulan tahta bir yapıdan oluşan “uçan nesneler” olarak tanımlanır. Uçurtma uçurma, özel durumlarda yapılan bir faaliyettir.

 

Malezya’daki Uçurtma Terminolojisi

 

“Layang-layang”; Malezya Yarımadası’nın Selangor, Melaka ve Johor gibi Batı ve Güney bölgelerinde uçurtmaların genel adıdır. Uçurtmaların önemi, Tun Sri Lamang’ın “Sejarah Melayu” (Malay Tarihi) adlı eserinde anlatılmıştır. Öykülerinde, Raja Ahmad’ın bazı gençler ve kraliyet ailesi mensupları ile uçurtma uçurduğu aktarılır. Burada “Wau” değil özellikle uçurtma terimi kullanılmıştır.

 

Malezya Yarımadası’nın “Wau”larını diğerlerinden ayırmak gerekirse, batı sahili ve güney yarımada bölgesinin uçurtmalarının, kuzeydeki uçurtmalardan boyut olarak daha küçük olduğu ve üzerinde dekoratif motifler olmadığı görülecektir. Genel olarak, bu eyaletlerin uçurtmaları üç kategoriye ayrılır: “savaş uçurtması”, “bebek uçurtma” ve “dekoratif uçurtma”.

 

Batı Sahilinde ve Güney Malezya Yarımadasında uçurtma uçurma sezonu, kuzeydeki eyaletlerle neredeyse aynıdır ve çeltik hasat döneminden sonraya denk gelir. “Wau Merak” veya orijinal adıyla “eğlence uçurtması”, Johor eyaletinde Bugis halkı tarafından aynı dönemde uçurulur.

 

 

“Layang-layang” mı “Wau” mu?

 

Malezya’da, “Layang-layang”ın diğer adı “wau”dur. “Wau” terimi, Malezya Yarımadası’nın kuzey eyaletlerinde yaygın olarak kullanılır. Kelantan’da, “wau”nun doğuşunu anlatan dört kuram vardır. Wayne Hosking’in “Malezya Uçurtmaları” adlı kitabına göre, “wau”, Güney Doğu Asya’da bulunan büyük bir kuş türünü anlatan, Felemenkçe “Wouw” kelimesinden gelir.

 

Öte yandan, Kedah’da yaşayan yaşlıların anlattığı hikayelere göre, “wau” kelimesi, Tai kelime hazinesinden gelir. Bu kuram bugüne kadarki en güvenilir kuramdır çünkü Tayland’da uçurtma “wau” olarak bilinir. Daha önce adı geçen Kuzey eyaletlerinin dördü coğrafi olarak Tayland’a yakındır. 

 

Malezya Yarımadasındaki “wau” hayranlarının son görüşmelerinden çıkan bulgular, “wau” sözcüğünün, uçurtmanın uçarken ritmik olarak “wau, wau, wau” sesi çıkaran “çekicinden” gelen seslerden kaynaklandığını gösterir.

 

“Wau”nun temel özellikleri baş, kanat ve kuyruk bölümlerine göre belirlenir.

 

 

Uçurtmaların kısa tarihi – Bir dünya perspektifi

 

Uçurtma uçurma, muhtemelen aerodinamik ilkelerinin en eski uygulama biçimlerinden biridir. Uçurtma sporunun tam olarak ne zaman ortaya çıktığını belirlemek oldukça zordur. Ancak, bu sporun Avrupa’da ortaya çıktığına dair kayıtlar mevcuttur. Kayıtlar Milattan Önce (M.Ö.) 4. yüzyılda bir Yunan bilim adamının notlarına dayanır. Bu gerçek de hala sorgulanmaktadır çünkü Çin’de daha önceleri uçurtma yapıldığına ilişkin bir kayıt vardır. Bir Çin efsanesi bu teoriyi destekler. Efsanede, M.Ö. 206 yılında General Han Hsien’in, Kaishan’da General Hsiang Yun’un birliklerini gece boyunca dev uçurtmaların sesleriyle korkutarak yendiği belirtilir. Sesin, tanrıların öfkesini simgelediğine inanılırmış.

 

 

Tüm dünyadan uçurtma sporunun bir derlemesi

 

Uçurtmaların dünya tarihinde spor ve eğlence dışındaki rolü çok büyüktür. Uçurtmalar acil durumlarda, savaşta ve bazı havacılık işlerinde kullanılmıştır. Geçmişte yaşanmış aşağıdaki olaylarda uçurtmaların dünya için önemi açıklanır:

 

  1. Bir Koreli General birliklerinin ruhunu ortaya çıkarmak için bir uçurtmanın ucuna lamba (tanglung) asmıştır.
  2. Başka bir General uçurtmayı nehir boyunca bir ip geçirmek için kullanmıştır. Daha sonra köprü inşa etmek için arasından kablo geçirmiştir. Bu teknik günümüzde modern mühendisler tarafından kullanılmaktadır.
  3. Hastings Savaşında askerlere uyarı sinyalleri göndermek için uçurtmalar kullanılmıştır.
  4. Manzara fotoğrafları çekmek amacıyla uçurtmaların üzerine fotoğraf makineleri asılmıştır.
  5. 1752 yılında, Benjamin Franklin “şimşeğin elektriksel yapısının illüstrasyonu” adlı bir deney yapmıştır. Deney, fırtınada uçarken, uçurtmaya bir kilit asarak yapılmıştır. Uçurtmalar ayrıca veri kaydetmek için hava gözleminde de kullanılmıştır.
  6. Moğol dönemindeki (M.S. 1483-1530) bir resimde Hintlilerin uçurtma kullandıkları görülür. Resimde, sevgilisine sevgi mesajları gönderen bir adamın uçurtmaları iletişim aracı olarak kullandığı görülür.
  7. 17. yüzyılın sonunda, Tayland Kralı Petraja, Naklan Ratchasima ilinde teröristleri bombalamak için uçurtmaları kullanmıştır.
  8. Uçurtmalar ayrıca Malay Yarımadasında derin denizde balık avlama faaliyetlerinde kullanılmıştır.

 

 

Malezya’da uçurtmaların tarihi

 

Malezya’daki ilk uçurtmanın gerçek tarihi ve kökenini belirten tarihi bir kayıt mevcut değildir. Ancak tarihçi Clive Hart, Malezya’ya ilk uçurtmanın Çin’den getirildiğini söyler. Bu ifadesi, Malezya’da bulunan uçurtmaların tasarımına çok benzeyen geleneksel Çin uçurtmalarının özelliklerine dayanır.

 

Tanah Melayu’nun (Malezya) Çin ile 2000 yıldan uzun süredir diplomatik ilişkileri olduğu düşünüldüğünde yukarıdaki argümanın geçerli olduğu söylenebilir. Örneğin Malezya’nın eyaletlerinden biri olan Kelantan 5.yüzyılda Ho-Lo-Tan, 6. yüzyılda Chih-Tu ve 7. yüzyılda Tan-Tan olarak adlandırılmaktaydı.

 

Bununla birlikte, “Malay Uçurtmaları” kavramı Avrupalılar arasında uzun süredir iyi bilinmektedir. Ayrıca Malaylar önceleri uçurtma yapmak için büyük yaprakları kullanmaktaydı. Daha sonraki gelişmeler sayesinde bunlara yeni tasarımlar eklenmiştir. Malezya’daki uçurtmaların gelişim sürecinin, Çin kültürünün unsurlarını benimseyerek bir değişim geçirmiş olma ihtimali vardır. 

 

 

Doğanın sembolü “wau”

 

Yerel folklorda, uçurtmaların Sri Wijaya İmparatorluğu döneminde bu ülkeye getirildiği söylenir. Geleneksel Kelantan halk hikayesine göre, Sanjaya adlı bir tanınmış hükümdarın Güney Doğu Asya’ya sağladığı jeopolitik gücü temsil eder. Sanjaya aynı zamanda “Dewa Muda” (Genç Tanrı) olarak da bilinir. Abdullah Muhammad’ın (Nakula) “Malayların Felsefesi ve Düşüncesi” adlı kitabına göre, Sanjaya Güney Doğu Asya jeo-politik bölgesinde “Wau Bulan” sembolünün özümsenmesinden sorumludur. Bu bulgu, M.S. 732 yılında Java merkezindeki Kedu yerleşim bölgesine bağlı Desa Changgal’da bulunan taş oymaya (prasasti) dayanır. Sanjaya’nın, deniz dalgaları ve dağların çevrelediği bir imparatorlukta kız kardeşiyle birlikte hüküm sürdüğü ettiği söylenir.

 

 

Sihirli “Wau” mitolojisi

 

Dewa Muda ayrıca geleneksel tiyatrolarda sahnelenen sihirli wau hikayesinde meşhur bir karakterdir. Burada, Genies prensesinin İmparatoru ve Dewa Muda arasındaki birlik anlatılır. Göklerin prensesi kendisine talip olan kişiyi bulabilmek için dünyaya bir taç yaprağı düşürür. Dewa Muda taç yaprağını bulur. Ancak çiçeği sunmak için elmas incilerle süslü altın bir “wau” üzerinde prensesin mistik evine doğru uçmak zorundadır. Dewa Muda tatlı dille ikna ederek ve hile yaparak Kraliçeden, evlendikleri zaman Sultanın Kraliçeye verdiği çeyiz olan altın wau’yu kullanmak için izin alır. O zaman Dewa Muda Genie Prensesiyle buluşmak için mistik ülkeye doğru yükseltilir.

 

 

Çeltiğin ruhu

 

Malezya’da uçurtmaların doğuşu, “semangat padi” (çeltiğin ruhu) ile de yakından ilgilidir. Malezya Yarımadasının Kuzeyinde yer alan Kedah eyaletinde ortaya çıkan bir efsaneye göre, bir zamanlar dağın eteklerindeki çeltik tarlalarında durmadan çalışıp çabalayan ve karısıyla yaşayan bir çiftçi varmış. Ancak çiftin çocuğu olmamış. Bir gün, tarlada çalışırken bir kız çocuğu bulmuşlar ve bu çocuğu büyütmeye karar vermişler. Kız büyümüş ve güzel bir genç kız olmuş. Çiftçi sevgi göstergesi olarak, “baluh padi”de (çeltik depolama kulübesi) oynayarak vakit geçiren kıza yiyecek vermiş. Bu olay karısını kıskandırmış ve kadın, batı rüzgarı yönünde evini terk etmeye zorlayarak kıza eziyet etmiş. O yıl çeltik mahsul vermemiş. Çift, (yörenin kahini) “Pak Nujum”dan yardım istemeye gitmiş. Pak Nujum, büyüttükleri ve daha sonra kovdukları kızın “semangat padi” olduğunu söylemiş. Pişman olan çiftçi, Wau Bulan biçiminde bir model oluşturmuş ve jerami ip kullanarak onu gökyüzüne yükseltmiş.

 

 

Hanedanın spor etkinliği olarak uçurtmalar

 

Melaka’da Sultan Mahmud Şah döneminde (M.S. 1500), uçurtmalar, hanedan mensupları ve saray halkı arasında ülke çapında bir spor etkinliği haline gelmiştir. Bu etkinlik, Malay Tarihinde Tun Sri Lanang tarafından aktarılır. Genç erkek hanedan mensupları ve halk özel bir uçurtma etkinliğine katılırlardı. Sultanın oğlu Raja Ahmad, sporda yer alırdı. En büyük uçurtma Raja Ahmad’ın uçurtmasıydı. En kalın iplerle uçurulan bir halı kadar büyüktü. Yarışmanın sonuna yaklaşırken Raja Ahmad’ın uçurtması yukarıya doğru çıkınca ilginç bir şey oldu. O anda tüm diğer katılımcalar uçurtmalarını hızla aşağıya indirdiler. Raja Ahmad’ın uçurtmasının devasa boyutu karşısında şaşkındılar ve korkmuşlardı. Ayrıca kendi uçurtmalarının Raja Ahmad’ın uçurtmasına değerse zarar görebileceğinden korkmuşlardı. Ancak Hang Isa Pantas adlı bir katılımcı hiç korkmamıştı. Hang Isa’nın uçurtması Raja Ahmad’ınkinden çok daha küçüktü ama uçurtmasının ipi, toz camla cilalanmıştı. Raja Ahmad’ın uçurtması Hang Isa’nınkine değince, iki ip birbirine sürtündü. Sonunda Raja Ahmad’ın uçurtmasının ipi ayrıldı ve uçurtma Tanjung Jati’de yere düştü.

 

 

Uçurtmaların var oluşuyla ilgili faktörler

 

Dünya çapında uçurtmaların var oluşu dört faktörle yakından ilgilidir: doğa, inanç/ mit/ din, kültür, sanat ve eğlence. Yakından bakacak olursak, her ulusun uçurtmalarında bu dört faktörden en az birinin olduğunu görürüz. Örneğin Japonya’da uçurtmalar, Budizm ve kağıt yapma teknolojisiyle aynı dönemde, daha 7. yüzyılda mevcuttu. O zamanlar uçurtmalar, kötü ruhların öfkesine karşı bir tılsım olarak görülüyor ve tarımsal üretimi arttırdığına inanılıyordu.

 

 

Malezya toplumunda Wau’nun Önemi, Şimdi ve Daha Sonra 

 

Malezya toplumunda, işlevi ve ortam açısından wau’nun rolünde küçük bir fark vardır.

 

 

Önceki “wau”

 

Malezya’da, 1960’lar ve 1970’lerde uçurtma sporu popülerlik kazanmıştır. Bu aktivite, daha çok hasat mevsiminden sonra yapılır. O günlerde, çeltik sadece yılda bir kez ekilir ve yılın geri kalanı boş zamanlarda yapılacak faaliyetler için boş bırakılırdı. Bu, çiftçilerin, en sevdikleri spor etkinliği ve eğlencesinin tadını çıkarmaları için mükemmel bir zamandı. O zamanlar iletişim araçlarının kısıtlı olması nedeniyle, insanlar, gassing, wau, sepak bulu ayam, sepak raga ve congkak gibi yerel sporlara yöneliyordu. 

 

 

Günümüzde uçurtma

Bugün, uçurtma sporu sadece köylerde ve kırsal yerlerde yapılmıyor. Artık uluslar arası bir spor etkinliği olarak kabul edilmektedir. “Uçurtmacılık Festivali”, dünya çapında seyirci kazanmış olan özel bir etkinliktir. Malezya Uçurtma Konseyi sayesinde Malezyalılar, uçurtmayı, ülke ve kültürlerini dünyaya tanıtma aracı olarak görmekteler. Ulusal düzeyde, aynı anda çeşitli uçurtma yarışmaları gerçekleştiriliyor. Bu; geleneksel uçurtma yapımı ve yaratıcı uçurtma tasarımları gibi kategorileri kapsıyor. Bu yarışmalar kitleler için bir amaç duygusu yaratmış ve tüm ülkenin kutladığı güzel bir etkinlik haline gelmiştir. Sanatçıların desteklediği yaratıcılık, uçurtma yapma potansiyelini arttırmıştır. Geleneksel bir spor olmanın ötesinde, popüler bir hediyelik eşya olmuştur. Sadece karmaşık tarsımı ile değil aynı zamanda seramik, bakır, bronz, gümüş, altın, kristal ve diğer malzemelerin deneysel olarak kullanılması sayesinde el işçiliği kendi alanında eşsizdir. Uçurtmaların Malezya için önemini vurgulamak amacıyla Wau Bulan “ulusal wau” olarak seçilmiştir. Resmi de Malezya’nın bir ringgit’lik banknotlarının ve elli sent’lik madeni paralarının arkasına basılmıştır. Malezyalılar ayrıca uçurtmaları özel etkinliklerin hatırası olarak görürler. Örneğin 1999 yılında, Malezya Johore’deki Pasir Gudang’da yapılan 4. Uluslar arası Uçurtma Festivalinde, Johor Boğazında soyu tüketmek üzere olan deniz canlısı olan bir dugong’un trajik ölümü anısına “Wau Dugong” adlı bir uçurtma tasarlanmıştır.

 

 

Sonuç

Uçurtmalarla ilgili daha önce bahsedilen çeşitli teorilerin, ilk uçurtmanın Malezya’ya tam olarak ne zaman geldiğini ortaya çıkardığı söylenemez. Ancak bu teoriler, uçurtmanın geçmişte Malay halkı için ne kadar önemli olduğunu ispatlamıştır. Malezya’da uçurtmanın doğuşu esasen, iki nedene, kültüre ve eğlenceye dayanır.

 

 

 

 

Geleneksel Malay Wau’suyla ilgili terimler

 

Basit veya karmaşık birçok tasarım çeşidi olmasına karşın, Malay Wau’su birkaç temel parçadan oluşur. Bu parçalar, Wau’nun yapısının karmaşık olup olmamasına göre arttırılabilir. Genel olarak, geleneksel Malay Wau’su, bir baş, çekiç, kanat, orta kısım ve kuyruktan oluşur. Çıtası, omurga (dik çıta) ve kanat kemiği adlı iki temel yapı ile güçlendirilir. Sobek ya da Wau’nun gövdesindeki dekoratif motifler geleneksel Malay Wau’sunun diğer önemli unsurlarıdır ve wau’nun eşsiz olması büyük ölçüde bunlardan kaynaklanır.  Wau’nun en son parçaları, oynarken Wau’da duyulan ihtiyaca göre farklı tür ve boyutlardaki halat ve iptir.

 

 

Wau’nun başı

 

Baş, gövde uzunluğunun 1/3’ünü oluşturur. Kanadın üstünde yer alan çıtadan başlar ve Wau’nun başının son kısmında biter. Wau’nun başı, genellikle bir “balong” ile sabitlenir. Kanat bölümünün ucundaki başın köşesinde, bir çekiç vardır. Bu, geleneksel bir Malay Wau’sunda sık karşılaşılan bir özelliktir.

 

 

Wau’nun “balong”u (Kuşun ibiği)

 

Bir geleneksel Malay uçurtmasının “balong”u, genellikle rattandan (Hint kamışından) yapılır. Eğilerek, flamingo boynunu andıran bir şekil verilir. Doğası gereği esnek olan rattan, uçurtmanın uçarken yere çarptığında zarar görmesini engeller. Wau’nun “balong”u, wau’nun başının köşesine sıkıca bağlanmıştır. Geleneksel Malay wau’larının tamamında “balong” yoktur. Bugüne kadar sadece “Wau Merak”ta “balong” yer almıştır.

 

 

Wau’nun anteni ve püskülleri

 

Başında “balong” olmayan bir wau’da, ince ince kesilmiş ve wau’nun başına birkaç katmanla sarılmış krepe kağıdından yapılan püsküller vardır. Bu püsküller, “jambul” olarak da bilinen geleneksel Malay wau’su kanadının her iki tarafında da bulunabilir. Püskül yapmak için diğer uygun, yumuşak dokulu kağıtlar da kullanılabilir. Uçurtma uçmaya başlayınca anten ve püsküller, rüzgara karşı rahatça uçan bir kuş gibi narin bir biçimde salınır.

 

 

Wau’nun çekici

 

Geleneksel Malay wau’sunun en önemli özeliklerinden biri de, baş ve kanat arasında yer alan çekicinden uğuldama sesleri çıkarma kapasitesidir. Ancak, “Wau Barat” ve “Wau Ikan” gibi bazı geleneksel Malay wau’larında bu kapasite yoktur. Çekicin parçaları, Malay yerleşim alanlarında kolayca bulunan doğal malzemelerden yapılmıştır. Bunlardan bazıları; ok gibi bükülebilen bambu paneller, yumuşak rattan, “nipah” (gövdesi olmayan palmiye) yaprakları, “ibus” (halı yapılan palmiye) veya titreşen ipler gibi “melung” yaprakları’dır. Bambu paneller üzerinde titreşen iplerin sıkıştırmasını sabitlemek için, yaklaşık 2 cm boyunda bir bambu kesilir, (“inas” olarak da bilinen) ortasına kare şeklinde bir delik açılır ve bükülen bambu şeritlerinin her bir köşesine sabitlenir (bakınız sf.36). Geleneksel Malay wau’sunun çekicinin çıkardığı sesler, tasarlanan wau’nun türüne göre değişir. Örneğin, Wau Kucing’in, bir kedinin miyavlamasına benzeyen, yumuşak, ahenkli, çok tiz bir ses yayan çekici vardır. Diğer yandan, “Wau Jalabudi”, Wau Bulan’dan daha kalın bir ses çıkarır ve ses aralığı Wau Bulan’ın çekicinden daha düşüktür. Bunun; çekicin boyutu ve titreşen ip olarak kullanılan malzeme gibi birkaç neden vardır. “Wau Kucing”, ses çıkarma anahtarının (batang) kısa ve ses çıkarma ipinin küçük olması nedeniyle ahenkli bir ses yayar. Wau Bulan’ın ses aralığı orta düzeydedir ve kısmen kalındır çünkü ses çıkarma anahtarı ve ipi orta boydur. Wau Jalabudi ise ses çıkarma kilidi daha uzun ve ses çıkarma ipi daha büyük olduğu için daha kalın bir ses çıkarır.

 

 

Wau’nun kanadı

 

Bu, wau’nun uçmasını sağlayan temel parçadır. Kanadın toplam uzunluğu, wau’nun gövde uzunluğuna eşittir. Kanat iki bölüme ayrılmıştır: sol kanat ve sağ kanat. Bu kanatlar, wau’yu ön taraftan esen güçlü rüzgardan koruyan bir barikat görevi yapar. Wau’nun dengeli bir şekilde uçabilmesi ve havada daha uzun süre kalabilmesi için iki kanadın sabit olması çok önemlidir. Temel uçma fonksiyonun dışında, kanatların yan tarafları “sobek” oymalarıyla süslenmiştir. Bu oymalar esasen bitki ve hayvan motifleridir ve merkezi boş bırakılmıştır.

 

 

Wau’nun beli veya orta kısmı

 

Belin bulunduğu yer, wau’nun kanatları ve kuyruğu arasındadır. Şekli bir insan beline benzer ancak wau’nun kanat ve kuyruk bölümlerinden daha incedir. Bel bölümü geleneksel Malay wau’sunun zarafetini yansıtır. Ayrıca kuyruk ve kanat bölümünü birbirine bağlayarak wau’nun şeklinde devamlılık oluşturur. Wau’nun kanatları gibi, bel bölümü de bitki ve çiçek motifleriyle süslenmiştir.

 

 

Wau’nun kuyruğu

 

Wau’nun en alt kısmında yer alan kuyruk, wau’nun yapısını tamamlar. Kuyruk olmadan wau uçamaz. Bunun yanında, eğer sol ve sağ kuyruk sağlam olmazsa wau’nun uçuşu sabitlenmez. Bir geleneksel Malay wau’su kuyruğunun fiziksel özellği dünyanın diğer yerlerinde bulunan bazı uçurtmalardan farklıdır bu nedenle bu uçurtmaların kuyruk ve gövde kısımları hep birlikte farklı parçalar olarak kabul edilir. Bunun aksine, Malay wau’su gövde, bel ve ayaklardan oluşan insan vücuduna çok benzer. Wau’nun kuyruk bölümündeki “sobek” oymaları ve renkler benzer motiflerdedir. Bu tasarımda devamlılık oluşturur.

 

 

Dekoratif Tasarım veya “sobek”

 

Geleneksel wau genellikle karışık olarak tasarlanır ve bitki motifi temelinde “yaprak gibi bulutlarla” (awan larat) doludur. Wau çerçevesinin yan taraflarında tekrarlanan desenler özenle düzenlenir. Açık ve net bir tasarım yaratmak için, tasarımın tamamında oymacılık kullanılır (sobek) ve fırça veya renkli sprey kullanılmamalıdır. Genellikle önce oymalar yapılır, daha sonra ana renkli kağıda yapıştırılır. Daha sonra ise, boş yerleri kullanılan diğer farklı renklerle doldurmak için ikinci bir oyma yapılır. Üç veya dört katman yapılana kadar oyma ve yama işleri sürekli tekrar edilir. Bu iş için kesinlikle, kolayca kontrol edilebilen çok keskin bir bıçak gereklidir. Sadece bu şekilde net ve özenli bir oyma işi elde edilebilir.

 

Bir Malay wau’sunun gövdesindeki dekoratif motif; ağaç kütükleri, dallar ve açan çiçeklerin yaprakları, “bunga kudup” gibi şeylere benzer.  Birçok oyma ustasının tercih ettiği bitki türü daha çok sarmaşıktır. Tahta kalaslar, ev duvarları, tekne gövdesi, silahlar gibi motifler de diğer Malay oyma işlerinde bulunmaktadır. Malay geleneksel oyma ustalarının seçtiği bitkiler, daha çok Ketumbit, Ketam Guri, Bunga Raya, Bunga Tikam Seladang ağaçları ve evlerinin yakınında bulunan diğer ağaçlardan alınır.

 

Bir geleneksel Malay wau’sunun dekoratif unsurları arasında; kuş, ördek, kuğu, kelebek ve böcek gibi doğanın diğer üyeleri de tasarımların bütünlüğü içinde süsleme olarak bulunur. Hayvan desenli motiflerde, kaplan, fil, aslan gibi kara hayvanlarından çok uçan hayvanlar tercih edilir.

 

Aşağıda geleneksel Malay wau’sunun üzerindeki çiçek oymacılığına veya sobek’e örnekler bulabilirsiniz.

 

 

Geleneksel Malezya Wau’su

 

Wau Bulan, Wau Kucing ve Wau JalaBudi olmak üzere üç tür geleneksel Malezya wau’su vardır. Bir wau yarışmasında, her eyaletin üç wau türü için de örnek göndermesi gerekmektedir. Bu üç türün dışında,  Malezya Yarımadasında birkaç eyaletin resmi wau’su olarak ilan edilen başka wau türleri de mevcuttur.

 

Eyalet                                     Resmi Wau

Johor                                      Wau Merak

Kelantan                                 Wau Puyuh

Melaka                                   Wau Kikik

Pahang                                               Wau Pungguk

Perak                                      Wau Seri Bulan

Perlis                                      Wau Helang

Pulau Pinang                          Wau Kotak

Selangor                                 Wau Kapal

Terengganu                            Wau Dodo Helang

Kedah                                    Wau Kangkang

Negeri Sembilan                     Wau Seri Negeri

 

 

Wau Bulan

 

Önceleri, Wau Bulan doğu sahilinde, özellikle Kelantan’da iyi tanınmaktaydı. Artık sadece Malezya’da değil uluslar arası düzeyde popüler konumda. Bu nedenle Malezya Uçurtmacılar Konseyi, Kucing ve Wau JalaBudi’nin yanı sıra Wau Bulan’ı da geleneksel Malezya wau’su olarak ilan etmiştir. Bugün Kelantan, Wau Puyuh ile daha çok tanınmaktadır.

 

 

Wau Bulan’ın kökeni

 

Wau Bulan’ın, Sri Wijaya İmparatorluğunda ortaya çıktığı söylenir. İmparatorluğun Dewa Muda tarafından yeniden bir araya getirilmesini simgeler. Dewa Muda’nın İmparatorluğu birleştirmeden önce içsel güç ve bilgelik kazanmak için meditasyon yaptığı söylenir. Meditasyon sona erdiğinde Dewa Muda ellerinde Wau Bulan’ın şeklini tutuyordu. Onun için wau, savaş haritasını ve Sri Wijaya imparatorluğunun fethini temsil ediyordu. Dewa Muda savaşırken Wau Bulan’ı fethedilecek alanı belirlemek için bir rehber olarak kullanıyordu. Wau’nun düştüğü alan saldırının başlayacağı yerdi. Saldırı zaferle sonuçlanırsa, aynı Wau Bulan’ı havaya uçurarak bir kutlama yapılırdı.

 

 

Wau Bulan’ın tasarım felsefesi

 

Wau Bulan’ın tasarımının kendine has bir felsefesi vardır. Wau Bulan’ın her parçası belli bir anlamı temsil eder.

 

 

İnsan Figürü şekli

 

Dewa Muda’nın aktardığı temel Wau Bulan tasarımı; atalar, evliya veya tüm kültürlerin babası olarak görülen tarihisel, ünlü bir şahsiyet esas alınarak kavramsallaştırılmıştır. Wau Bulan üç farklı bölümden oluşur; wau’nun üst kısmı olan baş ve boyun, orta kısmı olan göğüs ve bel, ve alt kısmı anlamına gelen el ve ayaklar.

 

 

Sri Wijaya’nın sömürge hakimiyetinin sembolü

 

Dewa Muda, insan vücudunu betimleyen Wau Bulan’ın temel konseptiyle ilgili olarak, aşağıdaki ayrımları yapar:

 

  1. Göğüs kısmı, Assam’a kadar Endonezya Yarımadası, Tayland ve Burma’dan oluşan kümeyi, “Nusaratang”ı simgeler.
  2. Bel kısmı, Malay Yarımadasının veya daha çok bilinen adıyla Batı Malezya bölgesi  “Nusakancana”yı simgeler.
  3. El ve ayak kısmı ise Endonezya’nın tamamını, Sabah, Sarawak ve Filipinler bölgelerini kapsayan “Nusantara”yı simgeler.

 

 

Dilin, çeşitliliğin ve bölgelerin sembolü

 

Wau Bulan’da bulunan çekiç, Sri Wijaya imparatorluğunun tekrar bir araya getirdiği ok iki eyaleti veya bölgeyi temsil eden on iki farklı dil ve on iki ses tonu çıkarabilir. On iki melodi, bu on iki eyalet veya bölgedeki on iki mezhebi ifade eder.

 

İslam adının yayılmasının sembolü

 

Wau Bulan’ın üzerindeki çiçekli ve “uzun bulut” tasarımları kavramsal olarak İslam adının yayılmasını ve Dewa Muda tarafından İslami bir devletin kurulmasını anlatır. Çiçek motifleri İslam inancının yayılmasının sembolüdür. Wau’nun yüzeyini kaplayan “uzun bulut”, ayın bulunduğu yerlerden yukarı doğru çıkan bir nokta ile başlar ve wau’nun boş yerlerini doldurarak etrafa yayılır. Dewa Muda ne zaman savaştan eve dönse Wau Bulan’ın  çıkarılıp ona tabii olanlara gösterileeceği söylenir. Wau’nun yüzeyinde bir çiçek resmi veya çiçek sapları varsa, bu, Dewa Muda tarafından başarıyla ele geçirilen bölgeleri ifade eder. Wau Bulan’ın sol ve sağ kanadının orta kısmında, değerli veya en fazla oymalı olan unsurları gösteren “kijang emas kijang kencana” adlı bir yer vardır. Buradaki en fazla oymalı olan unsurlar İslam’ın hakimiyet kuramadığı bölgeler olan Burma ve Champa’dır.

 

 

Wau Kucing

 

Geleneksel Malezya wau’larından biri olarak kabul edilen diğer bir wau da, Wau Kucing’dir. Geniş çapta popüler olan Wau Bulan’ın aksine, Wau Kucing daha çok, Malezya Havayolları Sistemi (MAS) ile aynı anlamda olmasıyla bilinir. Havayollarının kurumsal logosunda Wau Kucing esas alınır. Wau Kucing’in kökeninin Kelantan’dan geldiği söylenir ve ilk kez 1967 yılında piyasaya çıkarılmıştır. Diğer eyaletlerden uçurtmacılar, Wau Kucing yapma yöntemlerini öğrenmek için Kelantan’a giderler. Tasarımına bakıldığında, bir kediye benzediği görülür. Bu; baş, gövde ve kuyruktan başlayarak arka taraftan görülebilir. Ters çevrildiğinde ise, wau’nun kuyruğu, ön taraftan bakılan bir kedinin yüzüne benzer. Wau Kucing’in diğer özellikleri arasında, kedilerin çıkardığı sese benzeyen çok tiz bir ses yayması sayılabilir. Wau Kucing’in üzerindeki sobek oyma motifleri, çiçek ve bitki motiflerini birleştiren diğer geleneksel Malay wau’larına çok benzer.

 

 

Wau JalaBudi

 

Bu, geleneksel Malezya wau’larından biri olarak kabul edilen üçüncü wau’dur. Jalabudi wau’sunda esin kaynağı, kadın vücudunun şeklidir. Arka tarafından bakıldığında, kadının elleri açılır ve daha sonra, bel kısmı ve aşağıya doğru vücudu gelir. Jalabudi kelimesinin, özellikle bir kadın vücudu anlamına gelen, İngilizce “vücut-body” kelimesinden geldiği söylenir. Bu sözcük, daha sonra Malayca’da iş anlamına gelen  “budi”ye dönüşmüştür.

 

Wau Jalabudi’nin görünümü, Taylandça’da erkek anlamına gelen “Chula uçurtması”na benzer. İkisi arasındaki fark, cinsiyete yaptıkları açık göndermedir. Jalabudi Wau’sunda kadına, Chula Uçurtmasında ise erkeğe gönderme yapılır.

 

Wau meraklılarından alınan diğer bir kaynakta, Jalabudi isminin, Kedah’ta bulunan ve “Budi” yaprağı denen bir yapraktan anıldığı belirtilir. Wau’nun kuyruğu “Budi” yaprağına benzer ve “jala” (ağ) kelimesi, Jalabudi’nin kuyruk yapısına atıfta bulunur. İlk önce Wau Jalabudi’nin kuyruğu, bir “jala” (balık yakalamak için kullanılan bir ağ) şekli gibi açılacak şekilde tasarlanmıştı. Ancak bu tür bir tasarım artık modası geçmiş olarak görülmektedir.

 

 

Wau Merak

 

Wau Merak veya orijinal adıyla “Layang-layang Kipas”ın (eğlence uçurtması) Endonezya-Sulawesi’de ortaya çıktığına inanılır ve daha çok Bugis halkı tarafından uçurulur. Bu halk, çeltik hasat mevsiminden sonra yapılan popüler bir aktivite olan uçurtma uçurtmayı çok sever.

 

Bugis halkının, dev Wau Merak’ı, kuşları, özellikle tavus kuşlarını korkutup tarımsal ürünlerinden uzak tutmak için yaptıkları söylenir. Zaman geçtikçe, aslında kuşları korkutmak için oluşturulan Wau Merak, her çeltik hasat mevsiminden sonra yapılan bir spor geleneği haline gelmiştir.

 

 

Wau Merak’ın özellikleri

 

Kavramsal olarak, Wau Merak, bir tavus kuşunun özelliklerine sahiptir. Günümüzde Wau Merak’ın üç türü vardır:

 

Wau Lang Baru (Janak): kuyruğu vardır ama püskülü yoktur

Wau Janak (Wau JalaBudi’ye benzer): püskülü vardır ama kuyruğu yoktur

Wau Merak- kuyruğu ve püskülü vardır.

 

 

Wau Merak’ın tasarımı

 

Wau Merak’ın boyutu, daha çok Wau’yu yapan kişilerin ihtiyaçlarına dayanır ve belirli bir boyutla sınırlı değildir. Genellikle bu Wau bir tavus kuşu gibi “balong”u (kuşun ibiği) vardır ve kuyruğunun uzunluğu gövdesinden dört kat daha büyüktür. Kuyruğu yün iplikten yapılmıştır.

 

Wau Merak’ın ayırt edici özelliği çekicidir. Yedi farklı melodi veya ses üretebilir. Bu, Wau esasen gece uçurulduğu için mümkündür. Gecenin sakinliği, Wau Merak’ın çıkardığı ahenkli seslerin güzelliğini arttırır.

 

 

Wau Merak’ın dekoratif unsurları

 

Wau Merak’ın dekoratif unsurları, daha çok bitki kökenlidir. Wau Merak’ın gövdesini süslemek için biber ve betel cevizi gibi sarmaşıklar seçilir. Betel yaprakları ayrıca Wau Merak’da “sobek” oyma işi olarak kullanılır. Ancak biber ve betel cevizi motifleri bugüne kadar en çok tercih edilen motifler olmuştur. Bu unsurlar, aynı zamanda biber ve betel cevizi eken Bugis halkının ekonomik işiyle aynı olduğu için kullanılır. Bunlar, 19. yüzyılın ortasında Johore eyaletinde ticaret kaynağıydı. Bugis halkının çoğunluğu, biber ve betel cevizi ekimindeki iş fırsatları için eyalete gelmişlerdi. Bu bitkiler esasen Bugis halkı tarafından ortaya çıkarılmıştı.

 

 

Wau Daun veya Wau Barat

 

Wau Daun veya Wau Barat’ın Tayland’da ortaya çıktığı söylenir. Barat (batı) sözcüğü, Pattani ve Golok gibi Güney Tayland’ın yerli halkına yapılan bir atıftan alınmıştır. Malezya Yarımadasının doğu sahilindeki Kelantan’lılar, bu halka batılı insanlar anlamına gelen “orang-orang Barat” adını verir. Kelantan’ın batısında bulunan Pattani, bu wau’nun, dolayısıyla da Wau Barat adının doğduğu yer olarak kabul edilir. Kelantan’lılar, Wau Leper olarak da bilinen Wau Barat üzerinde birkaç değişiklik yapmıştır. Ancak bu değişiklikler çok büyük değildir ve Wau Barat’ın temel özelliklerine dokunulmamıştır.

 

Wau Daun veya Wau Barat’ın ana özelliği; biraz daha geniş kanatları ve biraz daha kısa ve kanatlara daha yakın olan kuyruğu dışında Wau Bulan’la neredeyse aynı olan yapısıdır. İlk bakışta bir yaprağa benzer. Wau Bulan’la karşılaştırıldığında, Wau Daun’da süslemeler ve sobek oymaları daha azdır. İki dekoratif tekniği kullanılır, sobek oymacılığı ve fırça ve sprey uygulaması. Dekoratif motifler, diğer geleneksel Malay wau’larına göre daha özgürdür. Wau Daun’un ayırt edici özelliği ise minimum rüzgar desteğiyle havada uçurulabilmesidir.

 

Wau Puyuh

 

Wau Puyuh, Kelantan eyaletinin resmi wau’sudur. Bu geleneksel wau, şu anda Malezya’nın resmi wau’su olan (daha önce Kelantan’ın resmi wau’su olan) Wau Bulan’ın yerine Kelantan’lılar tarafından yakın zamanda oluşturulmuştur. Bunun için, Kelantan’daki uçurtma severler Wau Bulan’ı bir şekilde yeniden kazanmak istemişler ve Wau Bulan’a yapı olarak çok benzeyen ve Wau Bulan’ın adıyla benzerliği olan bir wau yapmışlardır. Yukarıda anlatılan bu durum, en iyi bir Malay deyişiyle açıklanabilir: “bagai pungguk rindukan bulan” (Ayı özleyen bir şahin gibi). Bu söz, pungguk’un aya duyduğu özlem gibi Wau Bulan’larını özleyen Kelantan halkının duygularını çok iyi ifade eder. Bir hüsnü zan. Pungguk adı, yerel dilde puyuh kuşu da denen pungguk kuşundan gelir. Wau Puyuh’a ad verilme hikayesi böyledir.

 

Wau Puyuh’un yapısı, geleneksel Malay wau’sunun temel ilkelerine uyar. Ancak, bir kuşun kanatlarının ucundaki gibi, kanatlarının ucunda ek bir özelliği vardır. Aşağıya doğru çevrildiğinde kuyruğu, ön taraftan görülen puyuh kuşunun yüzüne benzer. Önceleri Wau Puyuh’ta “sobek” bulunmuyordu ve düz bir arka planı vardı. Fakat son zamanlarda, Kelantan’daki wau ustaları Wau Puyuh’a “sobek” oyma işleri eklemişlerdir.

 

Wau Kikik veya Laga Uçurtması

 

Wau Kikik, tüm geleneksel Malay uçurtmalarının en basit tasarımını temsil eder. Üç farklı türü vardır. İlk Wau Kikik’in, bir başı vardır ve içe doğru eğik/çukurdur. İkinci Wau Kikik’in şekli dikdörtgendir ve kuyruğu vardır. Ve üçüncü Wau Kikik’in mükemmel bir kare şekli vardır. Wau Kikik, batılıların “Malay Uçurtması” olarak da bildiği “Eddy Uçurtması” ile br benzerlik taşır. İpinin üzeri toz cam kaplı olduğu için diğer adı Wau Kaca’dır. Bu, bir yarışma sırasında karşı tarafın wau’su Wau Kaca ile temas ettiği zaman onu yenmek demektir. Günümüzde Wau Kikik Melaka eyaletin resmi uçurtmasıdır.

 

Diğer geleneksel wau’larla karşılaştırıldığında Wau Kikik’in çekici veya “sobek” oyması yoktur. Wau kağıdından yapılmış birkaç basit katmanı olan Wau Kikik’in tasarımında, birçok geleneksel Malay wau’sunda bulunan yaprak şekli gibi kanatlar yoktur.

 

 

Helang Wau (Perlis)

 

Adnan b. Ismail’e (Perlis eyaletindeki Uçurtmacılar Derneğinin Sekreter Yardımcısı) göre, Wau Helang’ın eyalette bulunan bir kartalın şeklinden geldiği söylenir. İlk ortaya çıktığı zamanlarda, Wau Helang’ın üzerindeki sobek oyma motifleri, özellik ve yapı olarak kartalınkilerle aynıydı. Oymacılık için uygulanan teknik ise, diğer geleneksel Malay wau’larında uygulanan tekniğe benzer. Çekicin çıkardığı ses, Malezya’daki diğer wau’ların çıkardığı sese benzer.

 

Wau Helang’ın ortaya çıkışıyla ilgili olarak, eski insanların da kendi yorumları vardır. Bir rivayete göre, hasat mevsiminde, bir çiftçi yanından uçan bir ipe takılır. İpe asılarak yakalamayı başarır. Kendine doğru çekince ipin aslında şekli kartala benzeyen bir uçurtmaya bağlı olduğunu görür. Gövdesinde bazı Çince harfler vardır. O zamandan beri hasat mevsiminde kullanmak için aynı wau tasarımı kopyalanır. O günden bu yana Wau Helang, Perlis eyaletinin resmi geleneksel sporu olmuştur.

 

Wau Kapal

 

Wau Kapal veya Kapal Uçurtması’nın Selangor’da 1940’larda ortaya çıktığı söylenir. Eyalet ilk keşfedildiği zaman, halkın çoğunluğu deniz kenarında yaşamaktaydı ve balıkçılık yapıyordu. Her akşam eve o gün tuttukları balıkları getiriyorlardı. Çocukları, babalarının iskeleye varmalarını beklerken sahilde uçurtmayla oynardı. Sabak Bernam- Selangor’da yaşayan Cikgu Yahya bin Yusuf adlı uçurtma severe göre, babaları çocuklarına karanın bulunduğu yeri ve denizden karaya çıkma noktasını belirlemek için bir kılavuz olarak uçurtmaları havalandırmalarını söylerdi. Günümüzdeki imkanlarla karşılaştırıldığında, o zamanlar balıkçıların yön kılavuzu veya göstergesi olarak kullanacakları bir araçları yoktu. 

 

Bulundukları ortam ve yaşam tarzları, gemi ve denizi anlatan Wau Kapal’ın tasarımında iz bırakmıştır. Wau kuyruğunun tasarımı, gemi şeklini andırırken kanat ve baş bölümleri diğer geleneksel Malay wau’larına benzer. “Kapal” kelimesi, İngiliz sömürgesi nedeniyle büyüyen limanlardan ortaya çıkmıştır. Melaka Boğazlarında birçok geminin yol aldığı söylenir. Bu nedenle, “kapal” sözcüğü teknelere göre, balıkçıların tasarladığı wau’nun teması olmak için çok daha uygundur.

 

 

Wau Seri Bulan

 

Wau Seri Bulan, Perak eyaletinin resmi wau’sudur ve yüzyıllardan beri var olmuştur. Perak eyaletinde, Wau Seri Bulan bölge insanlarının hasat mevsiminden sonra oynadıkları bir spor olarak bilinir. Seri Bulan adının, El Marhum Sultan İskender Şah döneminden geldiği söylenir. Sultan uçurtma uçurmayı çok seviyordu ve bir gün, vatandaşları ziyaret ettikten sonra Perak nehri boyunca yaptığı geri dönüş yolculuğu sırasında köylülerin birçok wau uçurduğunu görür. Bu eğlenceli etkinlikten adeta büyülenen sultan, seyredebilmek için dümencilere demir atmalarını söyler. Wau’nun güzelliği onu kendisine çekmiştir ve halka onun adını sorar. O zaman bir uçurtmacı yaklaşır ve sultana uçurtmanın adının ayı anlatan yuvarlak şekli nedeniyle Wau Bulan olduğunu söyler. Bundan çok etkilenmiştir ve bu adı “Wau Seri Bulan” olarak değiştirerek daha etkileyici hale getirilmesini emreder. Bu isim, Perak’ın “Terang Bulan” adlı resmi şarkısına benzer.

 

 

Şekli ve Büyüklüğü

 

Wau Seri Bulan, Malezya’nın resmi wau’su Wau Bulan ile karşılaştırıldığında şekil ve büyüklük olarak farklıdır. Şekli yuvarlaktır ve çiçekli motifler yapı olarak “sobek” değildir ancak “tebuk tampal” (kes ve yapıştır) tekniğinden fazlasıyla yararlanılır. “Bunga telepuk” süslemeleri, pucuk rebung, bunga tampak pinang, bunga manggis, bunga rintik-rintik, yağmur taneleri, bunga tanjung gibi eski Malay çiçeklerinin motiflerini ve eski Malay oymalarını esas alan diğer tasarımları bir araya getirir.

 

 

Wau Dodo Helang

 

Terengganu geleneksel uçurtması, “Wau Dodo Helang” olarak bilinir. Bu isim, uçurtmaya yerleştirilmiş, yaya benzeyen ve ses çıkaran yapının yaydığı “dooo...dooo..” sesinden gelir. Bu yay, ince yontulmuş ve gergin rattandan yapılmıştır ve uçurtma uçarken döner. Esasen bu uçurtma bir şahine benzer. Rattan, uçurtmanın başının bir kuş başına benzemesi için kullanılır ve kuyruk bölümü uzun ve akıcı bir iple bağlanmıştır. Böylece “Wau Dodo Helang” adı ortaya çıkmıştır. Uçurtmayı süslemek için kullanılan oyma deseni, genellikle geleneksel ev, tekne ve camilerde yaygın olarak bulunan tasarımlardan alınır. “Wau Dodo Helang”, Terengganu uçurtmacıları tarafından batik işinde desen motifi olarak sık sık kullanılır. “Wau Dodo Helang”, Malezya Yarımadasının diğer eyaletlerinde bulunan Wau Legu, Wau Helang Perlis, Wau Sewah, Wau Lenggang Kebayak, Wau Payang ve Wau Burung gibi bazı uçurtmalarla çarpıcı bir benzerliğe sahiptir.

 

 

Wau Kangkang

 

“Kangkang” kelimesinin sözlük anlamı “bacaklarını açıp oturmak”tır. Wau Kangkang, Kedah eyaletinin geleneksel uçurtmasıdır. Wau Jalabudi’nin değiştirilmiş bir versiyonudur ve bacakları açık pozisyonda oturan bir insan figürü şeklindedir. Bazılarınca Wau Jalabudi Kedah olarak da bilinir. Kulağa daha kibar ve hoş gelen bir isim! Bu uçurtmayı güzelleştirmek için basit bir kes-yapıştır tekniğinden yararlanılır. Bu, doğu sahilinin geleneksel uçurtmalarından biraz farklı bir yaklaşımdır.

 

 

Wau’nun ruhu

 

Geleneksel Malay wau’sunun ruhu olduğu söylenir. Encik İsmail bin Deraman adındaki bir geleneksel Malay wau’su oyuncusuyla yapılan röportaja göre, bir yarışma yapılmadan önce wau tütsülenir (“diperasapkan”) ve yarışma boyunca da birkaç şey okunur. Temel amaç, wau’nun ruhunu çağırmaktır. Uçurtma havalandırılmadan önce söylenecek sözlerden bazıları şöyledir:

 

“Hai salimunan wau, salimunan angin. Mu datanglah wau, mu datanglah angin. Kepada aku datang berganti, kalau mu tak datang, derhakalah kamu kepada Allah, sidi guru, sidilah aku, sidi berkat kata LailahaillAllah”.

 

 

Geleneksel Malay Wau’su Yapma Tekniği

 

Geleneksel Malay Wau’sunu tasarlama sanatının bir benzeri yoktur ve zengin bir mirasa sahiptir. Bir wau yapmak için çok becerikli olmak gerekir çünkü bu işin uzmanlığı; uygun malzemeleri seçebilme, el becerileri ve aerodinamik bilgisi gibi farklı hususları kapsar. Geleneksel Malay Wau’sunu diğer uçurtmalardan ayıran bir özellik de, tamamen bambu, rattan kabuk, ağaçtan yapılan yapıştırıcı vb. gibi doğal kaynaklardan elde edilen malzemelerin kullanılmasıdır. Geleneksel Malay Wau’su yapmak için kullanılan temel malzeme bambudur. Bambuyu araştırma, kesme ve muhafaza etme aşamalarında, wau yapan kişilerin uyması gereken bazı dini yasaklar olduğu söylenir.

 

 

Bambu araştırma ve kesme kuralları

 

1. Uygun bambu demet ve kümeleri, geniş ve yüksek yerlerde bulunur (ağaçlıklarda veya bahçelerde değil).

2. Kesilecek bambu, tamamen kuru olmalı ve tercihen demetlerin ortasında yer almalıdır.

3.  Filizi çok küçükken bambuyu asla kesmeyin çünkü çok nişasta içerir ve böcek istilasına karşı savunmasızdır.

4. En iyi bambunun doğan güneşe doğru bakan bambu olduğu söylenir. Yaşlılara göre bu bambu keyifle doludur.

5. Bambu kesmek için en uygun dönem kuraklık veya kurak mevsimdir. En iyi saat ise öğleden sonradır.

6. Eğer bambu sabahleyin kesilirse, gölgeye karşı olduğundan emin olun.

7. Wau’yu yapan kişi bambuyu kesmeden önce peygambere dua ve övgüler okunmalıdır.

8. Yere düşen bambuyu orada ve o anda kesmek en iyisidir.

9. Kelantan’daki yaşlıların tavsiyelerine göre, kesilen yere düşmüş bambu parçaları eve taşınırken Sang Bubuk’a bir mesaj bırakmalıdır “Wahai Sang Bubuk, Hak aku tinggal ini adalah hak mu, hak aku wat kelik ini ialah hak aku”. Mu tok soh ikut akulah, mu make hok sini”. Anlamı: “O, Sang Bubuk, bırakılanlar senin, benimle olanlar benimdir. Lütfen beni takip etme, bırakılan şeyler senin tüketmen içindir”.

 

 

Bambu saklama kuralları

 

Bambu kesildikten sonra, wau şekline getirilmeden önce ilk olarak depoda saklanır. Bambu, kullanılmadan önce bir yıl boyunca bir depoda saklanır. Ayrıca birinin üzerinden yürümesini engellemek için yüksek bir yerde tutulmalıdır. Eskiden Malay toplumu genellikle bambuyu mutfak raflarının üstünde saklardı.

 

Bambunun dayanıklı ve sağlam olması için geleneksel Malay toplumunun benimsediği çeşitli inanç ve yöntemler vardır. Bu yöntemlerden bazıları:

 

  1. Bambu bataklığa batırılır veya çamurun içinde bekletilir.
  2. Bambu kuma gömülür ve yüzeyinde bir saat boyunca ateş yakılır.
  3. Bambu çubukları ızgarada közlenir.

 

Eski wau ustaları, bazı bambuların üstün kalitesinin arttığını gösteren tuhaf olaylar meydana geldiğine inanıyorlardı. Üstün özellikli olarak görülen bambular:

 

  1. “Tekin olmayan” yerlerde (tapınaklarda) yetişen bambu
  2. Üzerine yıldırım düşmüş bambu
  3. Aynı kümedeki diğer bambuların ters yönünde büyüyen bambu, ve bunun annesine karşı sadık olmadığı düşünülür

 

Wau yapmak için bambu seçerken, her tür bambu kullanılabileceği için belli bir bambu türü tercih edilmez. Ancak wau yapmak için daha uygun olan bazı istisnai bambu türleri vardır. Bunlardan bazıları:

 

  1. Duri Bambu
  2. Kerbau Bambu
  3. Betong Bambu
  4. Merang Bambu
  5. Minyak Bambu
  6. Mata Rusa Bambu (Galah Bambu)

 

Genellikle, eksiksiz bir geleneksel Malay wau’su üretebilmek için, atılması gereken sekiz temel adım vardır:

 

  1. Birkaç parça ayıklanmış bambu toplanır
  2. Bunlar wau’nun çerçevesini oluşturacak şekilde bağlanır
  3. Birkaç renkli kağıt toplanır
  4. Kağıt ikiye katlanır ve wau’nun üst kısmına kopyalanır
  5. Kağıdın üst kısmı ¼ boyutunda katlanır ve gerekli “uzun bulut” oyma işi çizilir
  6. Çizilen “uzun bulut” kesilir veya oyulur
  7. “Uzun bulut” oyma işi kesilir ve “uzun bulut” süslemelerini vurgulamak için altın renkli bir kağıda yapıştırılır
  8. Wau’nun yapısına “uzun bulut” oyma işiyle süslenen kağıt yapıştırılır

 

 

Bambuyu ayıklama işlemi

 

Bambu parçaları, wau yapımının temel unsurlardır. Sekiz fit veya 2.44 metre uzunluğundadır ve kesilen bambu ağacının en üst kısmından alınır. Ayıklamanın amacı bambunun kabuk ve dal gibi istenmeyen yerlerini atmaktır. Bambunun sol ve sağ bölümlerinin şekli ve ağırlığı sabitlenmesi gerektiğinden bu çok önemlidir. Bambu parçalarını ayıklama işlemi özel bir ayıklama bıçağı kullanılarak yapılır ve ayıklama tekniği alışılagelen tekniklerden farklıdır. Bıçak statik haldedir ve sadece bambu parçaları bıçağın ucunda sürüklenir. Bu iş çok dikkatli yapılmalıdır çünkü herhangi bir hata bambu parçalarına zarar verebilir. Bu da, sonuçta bambuyu işe yaramaz hale getiren aşırı ince veya zayıf bir yapıya sahip pürüzlü yüzeylere neden olabilir. Bu nedenle farklılıkları ortadan kaldırmak için çok keskin bir ayıklama bıçağı kullanılmalıdır. Ayıklama tekniği, sadece iyi ayıklanmış bambu üretebilmek için değil hata yapma riskini en aza indirmek için de etkin olmalıdır. Kabuk ve dallar eşit olarak ayıklanınca, bambu parçalarının yüzeyi zımpara kağıdıyla düzlenir. Örneğin bir Wau Bulan yapmak için, birkaç parça ayıklanmalıdır:

 

  1. Dik çıtayı oluşturmak için bambu çubuklarını meyve bıçağıyla ayıklayın. Çıta yavaşça ve nazikçe yaklaşık 1.0 cm boyutunda ayıklanır.
  2. İki kanat çubuğu 1.5 cm olana kadar ayıklanır. Kanat uçları ortadan başlayarak sona doğru ayıklanmalıdır. Sona gelindiğinde daha ince bir çubuk (hindistan cevizi yaprağının damarları gibi) haline gelir.
  3. İki uç kuyruk bölümü için 0.5 cm olana kadar ayıklanır. Yöntemi, ortadan sona doğru giden ve sona yaklaşıkça kanat uçlarının daha ince ve küçük olduğu kanat ucu ayıklamaya benzer. Kanat uçlarını dengelemek için yaptığınız şekilde dengeleyerek ortasını işaretleyin.
  4. Bel kısmını ve hilal şeklini oluşturmak için bambu çubuklarını oyun. Wau’nun bu kısmı, kolay kurulabilmesi için daha ince ve daha küçük boyutta, yaklaşık 0.5 cm olmalıdır.

 

 

Çerçeveyi oluşturma

 

Wau’nun çerçevesi; dik çıta, kanat kemiği, kanat çerçevesi ve kuyruk çerçevesi gibi bazı ana bölümlerden oluşur. Dik çıta kullanılan parçaların en büyüğüdür. Çerçeve yapma işlemi ayıklanmış bir bambu ile başlar. Daha sonra wau’nun ölçülerine göre kesilir. Wau; kanatlar için iki parça, dik çıta için bir parça ve kuyruk çerçevesi için iki parçadan oluşur.

Kanat çerçevesi

 

Bir sonraki işlem, kanatları oluşturmak için kullanılacak bambunun dengelenmesidir. Bu, bambu parçasının ortası işaretlenerek sağlanır. Bu yapının orta kısmı, iki son kısımdan da daha büyük olmalıdır. Akılama işlemi, eşit dengeli şekil ve boyut elde edebilmek için yapının her iki ucundan başlayarak sırayla yapılır. Bambu parçaları dengelendiğinde, kanatların yapımı başlar. Güvenlik amacıyla bambu parçalarının iki ucu da, bağlandığı zaman düşmesini önlemek için kama şeklinde bir ekle birbirine kenetlenir. Geleneksel Malay wau’larında bulunan birçok kanat, hindistan cevizi yaprağı şeklindedir. Bu şekil, bambu parçalarının eğik olmasını gerektirir. Eşit olması için, wau çekicini bağlamaya benzer bir bağlama yöntemi uygulanır ve, kanat yapısının iki ucunu çekmek için iyi bir rattan kullanılır. Bu rattan veya bilinen adıyla “rentas” kemiğinin kanadı, sadece dengeli bir kanat sağlamaz aynı zamanda kanatların güçlü rüzgarın etkisine karşı direnmesi için doğal bir güç verir. Ancak, rattan günümüzde nadiren kullanılmaktadır ve yerini naylon ip almıştır. Kanadın şeklini ve boyutunu oluşturma işi tamamlandıktan sonra, wau’nun dik çıtasına sabitlenir. Bir naylon iple bağlamadan önce, kanat pozisyonunun sabit olması amacıyla iki yapıyı yapıştırmak için ağaç tutkalı kullanılır. Kanadın bulunduğu yer, rüzgara paravan olan dik çıtanın önüdür. Kanat yapısının güçlü olması için naylon ip sıkıca sabitlenir, çapraz veya düz bağlanır. Wau kanatlarının dengesi ve şekli, ipin konumu ayarlanarak değiştirilebilir.

 

 

Wau’nun Kuyruk Çerçevesi

 

Kuyruk çerçevesinin yapılması konusunda, farklı tür wau’lar için farklı yöntemler vardır. Örneğin Wau Bulan’ın bir hilale benzeyen kuyruğu vardır. Kuyruk çerçevesini kurmak için, sol ve sağ yapı eşit dengelenmelidir. Daha sonra her iki dengeli bambu parçası, istenen boyuta göre dik çıtanın ön kısmına bağlanır. İki bambu parçası farklı uzunluklarda kesilir. Alt bölümdeki bambu parçaları üst bölümden daha uzundur (şekle bakınız). Wau’nun kuyruğunun uzunluğu, toplam uzunluğunun 1/3’ü kadardır ve hilalin genişliği kuyruğun toplam uzunluğunun 1/3’ü kadardır. Bambu parçaları wau’nun dik çıtasına bağlandıktan sonra, parçaların iki ucu çekilir ve kanat bölümüne bağlanır.

 

 

Bel (orta kısım) çerçevesi

 

Her geleneksel Malay wau’sunun bel kısmının şekli farklıdır. Örneğin Wau Bulan, ortasında ay gibi görünen bir daire olan ince bir bele sahiptir. Wau Kucing’in bel kısmı çok daha büyükken, Wau Jala Budi ve Wau Merak’ın orta kısımları, doğrudan wau’nun kanatlarına bağlayan kuyruk şekli sayesinde doğal olarak oluşur. Örneğin Wau Bulan’ın bel çerçevesini yapmak için, ince ayıklanmış iki parça bambu çubuğu, dik çıtanın ortasına bağlanır. Daha sonra aynı yarım daireyi oluşturmak için parçaların uçları, kanat ve kuyruk bölümlerinde birleştirilir. Ayıklanan bambu türünün aynısı, wau’nun belinin ortasında bir daire oluşturmak için de gereklidir. Dairenin boyutu, Wau Bulan yaparken yaygın olarak kullanılan bir oranla belirlenir. Daire boyutu, başın yüzey alanına eşit olmalıdır. Son olarak, dairesel kısım naylon ip kullanılarak kavisli bele bağlanır. Dairesel kısmı bağlama pozisyonu ve tekniği, wau’nun kanat ve kuyruk bölümlerini bağlama yöntemleriyle aynıdır.

 

 

 

 

Wau’nun başı

 

Wau’nun çerçevesini yapmanın son aşaması, başın oluşturulmasıdır. Daha önce belirtildiği gibi, bir geleneksel Malay wau’sunun baş boyutu gövde uzunluğunun 1/3’üdür. Geleneksel Malay wau’sunun temel özelliği “A” harfine benzeyen baş bölümüdür. Bu şekil genellikle baş bölümünün yalnızca yarısını kaplar ve diğer yarısı püsküllere sabitlenmiştir. Uçururken wau’yu dengelemek için bir taş kullanılır. Wau’nun başını “A” harfine benzeyecek şekilde yapmak için, bambu çerçeve kullanmak gerekmez. Bunun yerine naylon ip gerekir ve ip baş kısmının yarısından faydalanmak için bağlanır. Daha sonra ip, 2 inç genişliğindeki wau kanadına (uzunluğu dört fit olan bir wau için) bağlanır. Baş çerçevesinin iki yanında da aynı yöntem uygulanır.

 

 

Wau’nun arka zeminini (tanah) kurma işlemi

 

Tamamlanan wau çerçevesi, arka zemin (tanah) olarak adlandırılan bir temel malzeme katmanı ile sabitlenir. Bu katman, “kertas wau” veya wau kağıdı olarak bilinen beyaz renkli, özel bir kağıttan yapılmıştır. Bu kağıdın esas özelliği esnek, dayanıklı olması ve rüzgar geçirmemesidir. Wau’nun “arka zeminini” sabitleme işlemi birkaç adımda yapılır. Bunlar:

 

  1. Uygun kağıt boyutunu belirlemek için çerçevenin boyutu ölçülür
  2. Gereken kağıt boyutu kalemle işaretlenir. Kağıdın ölçüsü çerçevenin boyutundan 2cm büyük olmalıdır.
  3. Wau kağıdı kesilir
  4. Çıkıntılı 2 cm kağıt “V” şekilli kenarlara dönüştürülür
  5. Daha sonra kolalı nişasta yapışkan olarak kullanılır ve arka zemin wau’nun çerçevesine yapıştırılır

 

 

(Sobek) çiçek oyma deseni (bunga ukir) nasıl ölçülür, çizilir ve kesilir

 

Geleneksel Malay wau’sunun en dikkat çekici yanı, gövdesinde bulunan sobek oymalardır. Eşsiz sobek oymalarına sahip olan geleneksel Malay wau’su, dünyadaki en güzel wau’lardan biri olarak görülür. Geleneksel Malay wau’sunun üzerine sobek yapmak için atılması gereken adımlar şunlardır:

 

Adım 1- Boyutu ölçmek

Kanat bölümü için renkli kağıt dörde katlanırken kuyruk bölümü için renkli kağıt ikiye katlanır.

 

Adım 2- Deseni çizmek

“Ruang tapak kijang” motifi (geyik ayak izi) koymak için kanat bölümünün bir parçasını boş bırakın. Çizim en üst kısımdan başlar, kanadın ucuna kadar devam eder. Kuyruk bölümü için, çizilen kalıp kanat bölümüne benzer olmalıdır ve desen genellikle çiçek saksısı motifiyle başlar.

 

Adım 3- Kalıbı kesmek

Özel bir keskin bıçak kullanarak, çizilen tüm kalıpları kesin. Kesilen kalıplar, wau’nun temel desenini oluşturacaktır.

 

Adım 4- İlk katmanı yapıştırmak

Temel kalıpla delinen kağıt daha sonra, genellikle altın renkli olan başka bir renkli kağıda yapıştırılır. Yapıştırmadan önce, bu şablonla çizilen kağıdın arkası nişastalı yapıştırıcıya değdirilir. Kuruduktan sonra kağıdın buruşmasını engellemek için, yapıştırıcı uygulanmadan önce suyla karıştırılmalıdır. Bu nişastayla kaplı kağıtlar, daha sonra nemli bezin üstüne koyulur. Renkli kağıtlar yavaşça, tasarlanan kağıdın üzerine yerleştirilir. Kağıtları pürüzsüz bir şekilde yapıştırmak için normalde iki kişi gerekir. Son olarak, renkli ve şablon kağıtların yapışması, levhanın üzerine nemli bez konularak ve üzerinde sıcak ütü gezdirilerek kolaylaştırılır.

 

Adım 5- Kesmek (Menyobek)

Yeni oluşturulan levhanın üzerinde kesme işlemini tekrarlayın. İstenen desen bitene kadar her seferinde farklı renkli bir kağıt yapıştırarak işlemi tamamlayın.

 

 

Wau’nun arka zeminine sobek oyma işi (şablon kağıt) yapıştırma işlemi

 

Sobek tasarımları için, dekoratif wau ve uçurma wau’sunda uygulanan farklı teknikler vardır. Dekoratif wau sergileme amaçlıdır, uçurma wau’su ise eğlence ve yarışma için tasarlanmıştır.

 

 

Dekoratif Wau

 

Bir dekoratif Wau’da, çeşitli renklerden oluşan sobek desenleri daha kalın ve daha naziktir. Bu, bazen sekiz renge kadar çıkabilir. Sobek oymaları wau’ya yapıştırılmadan önce iki inç genişliğinde altın renkli bir kağıt wau’nun çerçevesine yapıştırılır. Sobek oymalarının arkasına nişastalı yapıştırıcı sürülür. Yapıştırıcı sadece sobek desenlerinin kenarlarına uygulanır. Son olarak, sobek oyma işleri wau’nun gövdesine yapıştırılır. Yapışmayan alanlara tekrar yapıştırıcı sürülür. Bambu yapısı ve kanat kemiği gibi sorunlu yerleri örtmek için wau’nun arka tarafına süslü kağıtlar yapıştırılır.

 

 

Uçurma wau’su

 

Uçurma wau’su, sadece üç veya dört katmandan oluşan ince bir sobek oymasından yapılmıştır. Arka kısmına süslü kağıt yapıştırılmaması dışında yapıştırma tekniği aynıdır. Bunun amacı wau’nun ağırlığını azaltmak ve uçma kabiliyetini olumsuz etkilememektir. 

 

 

Jambul veya püskülleri yapma ve sabitleme işlemi

 

Geleneksel Malay wau’sundaki jambul veya püsküller, makas kullanılarak uzunlamasına kesilen ve püskül şekli verilen krepe kağıdından yapılmıştır. Püskül ve renklerini oluşturmak için herhangi bir renkli kağıt kullanılabilir. Ancak genellikle wau’nun oymalarında bulunan renklere benzer renkte olur. Püsküller uzunluklarına göre iki türe ayrılır. Kısa olan, katam olarak bilinir ve yaklaşık 2 ½ uzunluğu 2 inçtir. Uzun püsküller ise wau’nun uzunluğuna uygundur. Püsküller, kuyruk çerçevesine veya kanatlara sarılarak sabitlenir.

 

 

 

Belalai veya anteni yapma ve sabitleme işlemi

 

Birçok geleneksel Malay wau’sunda, püskülleri yapmak için kullanılan malzemenin aynısından yapılan anten vardır. Dolayısıyla üretimi ve takılması da benzer yöntemlerle yapılır. İkisini birbirinden ayıran özellik bulundukları yerlerdir. Anten wau’nun başında yer alırken püsküller kuyruğundadır. Bazı durumlarda, takma yönteminde ve çeşitli geleneksel Malezya wau’larının antenini yapmak için kullanılan malzemelerde de farklılıklar vardır. Örneğin Wau Helang’ın anteni, aşağıya doğru takılmıştır ve uçurulduğu zaman kartal gagasına benzer. Diğer yandan Wau Merak’ın anteni veya balung’u rattan ve koyun yününden yapılmıştır ve “balung” olarak da bilinen tavus kuşu başına benzer. Geleneksel Malay wau’sunun anteni, wau’nun başındaki boş yerin yarısını kaplayacak şekilde sabitlenir.

 

 

Çekici yapma ve takma işlemi

 

Daha önce belirtildiği gibi, geleneksel Malay wau’suna takılan çekiç farklı türde sesler çıkarabilir. Wau’nun çekici dört ana parçadan oluşur. Bunlar: “Bok” olarak bilinen çubuk, ibus yaprağı (corypha gebanga), inas ve bambu kıskaçlar. Bu dört parçanın oluşturulması aşağıdaki gibidir:

 

  1. Kanat uzunluğunun yarısı kadar bambu parçaları kesin.
  2. Bambuyu ayıklayın. Orta bölümü sonundan büyüktür.
  3. Kurutulmuş ibus yaprakları (daun ibus) istenen sese göre kesilir. Terengaanu gibi bazı eyaletlerde, daun ibus değil kurutulmuş bufalo filtresi kullanılır. Filtreler bunu uzatmak için çekilir ve kurutulmadan önce iki uç çivilenir.
  4. Kilidi veya inas’ı veya bazı eyaletlerde bilinen adıyla “peleting”i yapmak için “pancing bambu” veya Çin bambusu kullanılabilir. Bambu 2 cm uzunluğunda kesilir ve çekicin ucuna uyan bir boyutta ortadan inceltilir.
  5. Üç parça yani çekicin çubuğu, ibus ipi ve inas birleştirilir. İbus ipi inas’ın içine konur, çekicin çubuğu bükülür ve bambu kabuğunun iç kısmı ters çevrilir. Bunun amacı, bükülen çekiç çubuğunun gücünü ve dayanıklılığını sağlamaktır. İbus ipi takıldıktan sonra ikinci inas sabitlenir.
  6. Son olarak, çekicin çubuğu wau’nun başına sabitlenir. 6 inç uzunluğundaki bambudan yapılır ve çekicin merkezine sabitlenir, ve naylon iple bağlanarak iki taraftan wau’nun başına tutturulur.

 

 

İpi takma işlemi

 

İp takma, geleneksel Malay wau’su yapmanın son aşamasıdır. İpi üretme ve takma işlemi aşağıdaki gibidir:

 

  1. Ön ipi yapmak için, kanatların ½’si uzunluğunda iki halat gerekir.
  2. Arka ip sadece, kanatların 3/4’ü uzunluğundaki bir halattan oluşur.
  3. Takma işlemi ön iple başlar. Wau gövdesinin bir parçası halatın geçmesi için boş delik şeklinde kesilir ve çerçeveye bağlanır. Halatlar “A” şeklini oluşturacak şekilde wau’nun başına sabitlenir.
  4. Ön ipin iki ucu birleştirilir.
  5. Ön ipin orta bölümü, bir düğüme bağlanır ve düğümün konumu wau’nun gövdesindeki çiçek desenlerinden biraz daha yüksekte olmalıdır.
  6. Daha sonra arka ip sabitlenir. Bu ipin konumu alt kanat çerçevesinin orta kısmıdır. 
  7. İp bölümünün ön ve arkasının uçları bağlanır.

 

 

Wau’yu uçurma işlemi

 

Genel olarak, bir geleneksel Malay wau’sunu uçurmayla, dünyada uçurulan ve tek ip kullanılan diğer farklı türdeki uçurtmaları uçurma arasında çok fark yoktur. Bilinmesi gereken tek şey, wau’nun kütlesinin rüzgardan ağır olduğudur. Bu nedenle wau’nun uçurulabilmesi için, yer çekimini yenmek için wau’nun boyutuyla bağlantılı olarak yeterli derecede rüzgarın kaldırması gerekir. Wau’nun uçuşunun sabit olması için ise ipi doğru bağlama yöntemi gibi birkaç faktör göz önüne alınmalıdır. İpi yerleştirecek koyacak en uygun yer genellikle wau’nun ¾’ü kadar önüdür. Bu, wau’nun dengesine ve rüzgar hızına bağlı olarak değiştirilebilir. Eğer rüzgar çok güçlüyse, wau’nun ipi merkeze yerleştirilmelidir çünkü bu durum wau’nun maksimum dikey yüksekliğe çıkmasını sağlar ve oyuncuya daha yakın olur. İpin pozisyonu çok ilerideyse wau aniden yere düşebilir çünkü kanatları kuyruğundan daha alçak bir pozisyonda olmaya zorlanır.

 

Bir geleneksel wau’yu uçurmak için en az iki oyuncu gerekir. Biri uçurtmayı tutar (juru anjung), diğeri ise ipi çeker (juru main tali). Uçurtma havalanmadan önce, juru anjung ve juru main tali rüzgarın yönünü belirler. Wau, rüzgara karşı bir pozisyonda uçurulur. Wau’yu itme ve bırakma işleminin aynı anda olması için juru anjung ve juru main tali arasındaki iletişim çok önemlidir.

 

 

Wau’yu uçurma aşamaları

 

Bir uçurtmayı uçurma işlemi üç unsurdan etkilenir. Birincisi, yükselme kapasitesidir. İkincisi yerçekimi ve üçüncüsü sürükleme etkisidir. Yükselme gücü, wau’nun yüzeyindeki rüzgarın yaptığı baskı tarafından belirlenir. Bu rüzgar uçurtmayı gökyüzüne doğru, yukarı kaldırır ve havadaki pozisyonunu sürdürür. Yerçekimi karşıt güçtür ve wau aşağıya doğru çekilir. Ön taraftan gelen rüzgarın baskısı, daha da aşağıya iter bu da sürükleme gücü üretir. Wau uçurmanın aşamaları şunlardır:

 

 

Fırlatma

 

Fırlatma yapıldığında, havalandırma gücü yerçekimini yener. Bu durumdayken, wau’nun pozisyonu yukarıya doğrudur, bu da rüzgar baskısını yenmek için yüzeyde çok yer sağlar ve wau’nun gökyüzüne çıkmasına yardımcı olur. 

 

 

Yükselme

 

Wau yer yüzeyinden 30 derece uzaklıktayken, yükselme gücü hala yerçekiminden daha fazladır çünkü wau yükselme halindedir. Wau’nun yüzeyindeki rüzgar baskısının azalmasının nedeni, wau’nun azalan yüzey açısıdır.

 

 

 

Sabit bir uçuş

 

Wau yüzeyden 45-60 derece açıya ulaştığında, havalandırma gücü, yerçekimi ve sürüklenme gücü birbirine eşittir. Bu, ortalama bir rüzgar için optimum uçuş açısıdır.

 

 

Uçuşa hazırlanma

 

Bir wau uçurmak için en iyi şart; ağaç, bina, elektrik veya telefon kabloları gibi engellerden uzak, düz ve açık alandır. Uçurtma festivallerinde sık sık karşılaşıldığı gibi, eğer yakında uçan başka bir wau varsa, uçurtmayı havalandırmak için başka bir alan seçin. Rüzgarla ilgili olarak ise, wau’yu uçurmak için güçlü bir rüzgar oluşmasını beklemeye gerek yoktur. Geleneksel Malay wau’larının birçoğu hafif olduğu ve bu şartlarda uçabildiği için orta derecede rüzgar yeterlidir.

 

 

Bir yer seçme

 

Bir wau uçurmak için ideal yer, deniz kenarı ve geniş çayırlar gibi, engellerden uzak yerdir. Binaların olduğu yerlerde, açıklık parklar wau uçurmak için kullanılabilir. Ağaç veya binaların olması rüzgar estiği zaman türbülansa neden olabileceği unutulmamalıdır.

 

 

Deniz kenarı

 

Wau’yu havalandırmak için en iyi yer kumsaldır. Kum ve kumsal geniş ve engelsiz bir alan sunduğu için wau bir müdahale olmadan uçurulabilir. Bu alanlar şiddetli rüzgarlara eğilimli olduğu için uçurtmacılar kayalıklardan uzak durmalıdır. 

 

 

Açık alan

 

Engellerden tamamen uzak olmayan, açık bir park da wau uçurmak için uygun bir alandır. Ancak uçurtmacıların, uzun boylu ağaçlar, yüksek binalar veya iletişim kontrol kuleleri gibi parkın çevresindeki engelleri dikkatli bir şekilde belirlemeleri gerekir. Bu durum, wau’nun bahsedilen engellerle karşılaşması halinde zorluk çıkarabilir.

 

 

Türbülansı önleme

 

Geniş açık bir alan bulunamazsa, wau ağaçların önünde veya engellerin olduğu alanlarda uçurulabilir. Wau ayrıca bir tepenin önünde de uçurulabilir. Rüzgara karşı olan tepenin eteğinin yüksekliğinin yarısına ulaştığında wau’yu salın. Ancak wau’nun tepenin en üst noktasına yaklaşmasını veya arkasından uçmasını engelleyin çünkü bu alanlar türbülansa maruz kalır.

 

 

Wau uçurmanın güvenlik kuralları

 

- Geniş, açık bir alan seçin ve havaalanının en az üç mil yakınında olan yerlerden uzak durun.

 

- Wau’yu iletişim istasyonlarına veya yüksek voltajlı elektrik kablosuna yakın yerde havalandırmayın.

 

-  Wau, yıldırımı iletir, bu nedenle wau’yu gök gürültüsü olurken uçurmaktan kaçının.

 

- “Laga” (savaş) wau’su veya uçurtması dışında, wau’yu diğer wau’lara çok yakın uçurmaktan kaçının.

 

-   Özellikle dev bir wau’ya dokunurken ve güçlü rüzgarlarda koruma amacıyla bir eldiven kullanın. Bunun nedeni, iple bir çeşit sürtünme olduğu için wau’nun ipinin elin yaralanmasına veya derinin yanmasına neden olabilmesidir. 

 

-  Wau’yu yol kenarında uçurmaktan kaçının.

 

- Wau’yu insan veya hayvanların ikamet ettiği alanlarda uçurmaktan kaçının. Uçan wau’ların çıkardığı ses, özellikle günlerce sürekli uçurulursa başkalarının huzurunu kaçırabilir ve hayvanları korkutabilir.

 

-  Wau’nun ipini her zaman saat yönünde sarın çünkü bu, uçurtmayı uçururken ipin dolanmasını engellemeye yardımcı olur.

 

-  Her zaman gözlerinizi doğrudan güneş ışığından koruyun. Wau uçurmak için en iyi zaman öğleden sonra olduğundan bu önemlidir. Wau uçurmaya en uygun rüzgar bu saatlerde çıkar. Gözlere verilecek zarar wau’yla oynama heyecanını söndürür.

 

-   Wau, ilgili eyalet veya devletin belirlediği uçurma sınırları kapsamında uçurulmalıdır.

 

 

Rüzgar hızının ölçülmesi

 

Gene

l olarak, dünyadaki tüm wau veya uçurtmalar belirli bir rüzgar hızına göre tasarlanır. Rüzgar hızını belirlemek için yer işaretlerinden veya rüzgar hızı ölçerden (Beaufort ölçeği) yararlanılabilir. Beaufort ölçeği, 1805 yılında bir İngiliz askeri olan Sir Francis Beaufort tarafından icat edilmiştir. Alet, ağaçlar ve dumandan alınan bazı göstergelere dayanarak denizdeki ve karadaki rüzgar hızını kaydeder. Ölçüm 0’dan (sakin) başlar ve 12’ye (gök görültüsü) kadar devam eder. Beaufort ölçeğine göre rüzgar 6’nın üzerinde bir oranla esiyorsa wau uçurulmaması önerilir.

 

Beaufort Ölçeği

 

Tanımı

Görsel Gösterge

Rüzgar hızı (m.p.h)

Güç

Sakin

Duman yükselir

1’in altında

0

Hafif hava

Duman sürüklenir

2

1

Hafif rüzgar

Yapraklar itilir

5

2

Yumuşak rüzgar

Yapraklar hareket eder

10

3

Orta derecede rüzgar

Çalılar hareket eder

15

4

Serin rüzgar

Küçük ağaçlar sallanır

21

5

Güçlü rüzgar

Büyük çalılar hareket eder

28

6

 

 

Geleneksel Malay Wau’su yarışmaları

 

Wau sadece bir boş zaman faaliyeti değildir aynı zamanda yarışmalar da yapılır. Her wau yarışmasında, kazanmak için temel kriterler; güzelliği, yaydığı ahenkli sesler ve yükseğe uçabilme yeteneğidir. Gökyüzünde hızla uçabilmesi ve nazik sallanma hareketleri wau’nun mükemmel olduğunu gösterir. Ayrıca insanlar her zaman, etkileyici desenler üretmek için kat kat kağıt yapıştırılmış, zengin süslerle bezenmiş wau’dan çok etkilenirler. Ancak bu işlemler wau’nun ağırlığını arttırır ve daha yükseğe uçma kapasitesini azaltır.

 

Eski zamanlarda, uçurtmacıların yarışmalarda uyguladığı sayısız inanışlar mevcuttu. Bu inanışlar, bir şamanın (bomoh) dahil olmasıyla gerçekleştirilirdi. Uygulamalardan biri de, uçurtmacıların yarışmaya katılırken güneş doğuşuna veya güneş batışına karşı bir kapıdan çıkmalarına izin verilmemesiydi. Bir keresinde de, bir wau oyuncusu, evinin kapıları doğan ve batan güneşe bakması nedeniyle, wau yarışmasına katılmak için pencereden dışarı çıması istenmişti. Ayrıca, üzerinde büyü yapılan wau, yarışma başlayana kadar kimse tarafından görülmemelidir. Yarışma boyunca, bomoh kumu kullanır ve wau’nun ipinden geçirir. Kum metre çubuğunun üzerine de serpilir. Bu büyülü wau’lara daha sonra Combi, Awang, Mek gibi çeşitli isimler verilir. Yarışmada bomoh, idareci olur ve oyunculardan uçan wau’larının adlarını söylemek gibi talimatlarını gerçekleştirmelerini ister.

 

 

Malezya’da Wau Festivalinin veya Uçurtmaların Geçmişi, kısa tarihi

 

Geleneksel Malay uçurtmasının eşsiz ve orijinal olma özelliği gelecek nesiller için korunmalıdır. Bunun önünde büyük engeller vardır zira zaman faktörü ve mevcut teknoloji, toplumumuzun mantığını değiştirmiştir. Bu geleneksel Malay wau sporunu geliştirme işi, ülke çapında tüm yaş gruplarını kapsamalıdır. Uygulamaya başlamadan önce, Malezya’da wau sporunun geçmişi ve başarılı tarihini anımsamakta yarar vardır.

 

1958 yılında, Perlis eyaletinde wau sporu bir eğlence biçimi olarak ilan edilmiştir. Karşılığında çok kalabalık bir insan topluluğu wau festivalini seyretmeye gelmiştir. 1974 yılından 1979’a kadar, Malezya Gençlik ve Spor Bakanlığı’nın işbirliğiyle, altı eyalette ulusal düzeyde wau festivali düzenlenmiştir. Etkinliği sırayla gerçekleştiren bu eyaletler şunlardır:

 

  1. 1974 yılındaki Wau Festivali – Kota Bharu, Kelantan

 

  1. 1975 yılındaki Wau Festivali – Sungai Petani, Kedah

 

  1. 1976 yılındaki Wau Festivali – Pekan, Pahang

 

  1. 1977 yılındaki Wau Festivali – Batu Pahat, Johor

 

  1. 1978 yılındaki Wau Festivali – Bandar Hilir, Melaka

 

  1. 1979 yılındaki Wau Festivali – Sungai Nibong, Pulau Pinang

 

Arka arkaya altı yıl yapılan festival, yarışan ekiplerin her birini temsil eden kültürel bir ortam yaratmıştır. Gece boyunca, wau yarışma alanındaki kültürel performanslarda uçurtma uçurma aktivitesi yapılırdı. Festival sona erdiğinde yarışma bayrağı bir sonraki festivale ev sahipliği yapacak eyalete verilirdi. 1979’dan sonra finansal sorunlar ve Malezya Gençlik ve Spor Bakanlığı’ndaki yetki değişimi nedeniyle yarışma geçici olarak durdurulmuştur.

 

1988 yılında, Malezya Havayolları Sistemi’nin (MAS) çabalarıyla wau festivali yeniden gündeme getirilmiştir. Sonuç olarak Bandar Hilir, Melaka’da yapılmıştır. Aynı yıl, Desaru- Johor’da, Johor Tenggara Gelişim Konseyi (KEJORA)’nin desteğiyle başka bir festival daha düzenlenmiştir. Sonraki yıllarda, wau festivalini düzenleme sırasını diğer eyaletler devralmıştır. 1990’da ve 1991’de, Perak eyaleti ev sahibi olarak belirlenmiş ve Lumut ve Ipoh’da wau festivali düzenlenmiştir. 1992 yılında, Kelantan eyaleti ev sahibi olmuştur. Festival Tanah Merah’da düzenlenmiştir. Daha sonra Terengganu eyaleti gelir ve etkinliğe arka arkaya iki yıl, 1993 ve 1994’te ev sahipliği yapmıştır. 1980’lerin sonunda ve 1990’ların başında düzenlenen festivallerle 1970’lerde düzenlenenleri birbirinden ayıran şey, festivalin verdiği keyif ve prestijdi. Yeniden yapılmaya başlanan festivalde artık 1970’lerdeki gibi bir kültürel çevre yoktu. Daha da kötüsü, wau festivallerinin tarihinde derin bir anlamı olan şampiyonluk bayrağının artık saklandığı depoda olmadığı fark edilmişti.

 

1995 yılı itibariyle, geleneksel Malay wau’su sporu, Pasir Gudang, Johor’da Uluslar arası Uçurtma Festivali yapılmasıyla bir adım ileriye taşındı. Bu festival sadece ülke çapından değil, Japonya, Çin, ABD, Avustralya, Endonezya gibi diğer ülkelerden de katılımcılar getirdi. Wau sergileri ve yarışmalarında sadece geleneksel Malay wau’ları değil en son geliştirilen desenlere sahip çeşitli şekillerdeki uçurtmalar yer alıyordu.

 

 

Malezya’da prestijli geleneksel Wau sporunu canlandırmak için atılan adımlar

 

Geleneksel Malay wau sporunu devam ettirmek ve gelecek nesillerin de oynamasını sağlamak için, bazı uzun ve kısa vadeli adımlar atılmıştır. Bunlar; atölye çalışmaları, yarışmalar, festivaller düzenlemek, en iyi altyapı tesislerini sunmak ve mevcut referans malzemelerimin sayısını arttırmaktır.

 

 

Atölye çalışmaları

 

1. Yapılacak atölye çalışmaları, tüm yaş gruplarına sunulmalıdır. Ancak çoğunluk, okula devam etmekte olan genç nesle ve öğretmenlere ayrılmalıdır. Çünkü ulusun mirası                    daha üst düzeyde geliştirilmeden önce daha gençken aşılanması için anlatılmalı ve öğretilmelidir.

 

2. Atölye çalışmalarının uygulanması, KEMAS gibi küçük topluluklarla başlamalı ve çeşitli düzeylerde kuruluş ve alanları kapsamalıdır. Bu program daha sonra okullara, sivil toplum kuruluşlarına, yüksek öğrenim kurumlarına, ilçelere, eyaletlere ve ulusal düzeye yayılır.

 

3. Atölye çalışmalarına kurumsal şirketlerin ve profesyonellerin katılması, çalışmaların imajı ve prestijinin toplumun gözünde artması için bir yöntem olarak görülür.

 

 

Yarışmalar

 

Geleneksel Malay wau yarışmaları, ülkedeki wau severleri bir araya getiren bir yol gösterici olarak görülebilir. Prestijli hediyeler veya güzel ödüllerin verildiği yarışmaları arttırma çabaları, bu yarışmalarda yeni olan kişilerin daha ciddi çalışmaya devam etmeleri için dolaylı olarak ön ayak olur. Yarışmalara uzun zamandır katılanlar içinse, daha kaliteli el işi üretmeleri için teşvik edici bir durum olur.

 

 

Festivaller

 

1.  1970’lerde olduğu gibi, yeniden eyalet düzeyinde festivaller düzenlenmelidir. Geceleri yapılan kültürel performanslar gibi festival aktivitelerinde yapılan değişiklikler daha büyük kalabalıklar çekebilir böylece daha eğlenceli bir etkinlik meydana gelir.

 

2.  Bir zamanlar ulusal düzeyde yapılan yarışmaların göze çarpan bir özelliği olan şampiyonluk bayrağı, festivalin büyüklüğünü simgelemesi için yeniden yapılmalıdır.

 

3.  Pasir Gudang’da düzenlenen festival gibi Uluslararası Festivaller, yıldız yarışmacı veya nokta sayısı açısından, diğer uluslararası sporlarla aynı değerde olması için değerlendirme kriterlerine tabii tutulmalıdır. Bunun amacı, festivalin amaçlarını gerçekleştirmek ve zaman zaman festivalin bilinme düzeyini artırmak için çaba harcanmasını sağlamaktır.

 

 

Altyapı tesisleri

 

1.  Geleneksel Malay wau’sunun prestijini korumaya yönelik çalışmaların sorunsuz bir şekilde yürütülmesi amacıyla, eyalet düzeyinde ve uluslararası düzeyde Uçurtmacılar Derneği için resmi ulaşım, merkez ofis ve depo tesisleri gibi temel altyapı tesisleri kullanıma sunulmalıdır. Amaç; posta, kayıt, atölye uygulaması, festival ve diğer işlerin yönetilmesini kolaylaştırmaktır.

 

2.  Ulusun mirasının güvenli bir şekilde muhafaza edilebilmesi ve halka tanıtılması amacıyla Geleneksel Malay Wau’ları için ulusal bir müze kurulmalıdır.

 

3.  Halka geleneksel Malay wau’su hakkında net, doğru ve canlı bilgi verilebilmesi için internet, video kaydı, radyo ve televizyon gibi bilgi teknolojilerinin kullanımı en üst düzeye çıkarılmake malıdır.

 

 

Referans Malzemeleri

 

Geleneksel Malay wau’larıyla ilgili kitap ve belge gibi referans malzemelerinin sayısı fazla olmalı ve reklam, araştırma ve referans amacıyla hazır bulundurulmalıdır. Şu anda iki bilgi kaynağında da eksikler mevcuttur ve bu nedenle zamanla bu ulusal mirasın kaybolması imkansız değildir. Geleneksel Malay wau’su uçurma konusunda uzman olan eski nesillerin çoğu vefat ettiği için bu mirası belgelendirmek için çalışmalar yapılmalıdır. Referans malzemelerinin hacmini arttırarak, uçurtma severlerin arasındaki wau’yla ilgili belirsiz, tutarsız ve karmaşık durumlar barışçıl bir şekilde çözülebilir.

 

Çok fonksiyonluluk

 

Bir geleneksel Malay wau’sunun fonksiyonu, uçurmak veya duvara asmak dışında da çeşitlendirilebilir. Örneğin küçük boyutlu bir wau, hediyelik eşya olabilir veya gümüş, altın ya da kristal gibi metaller şeklinde dekoratif amaçlı kullanılabilir. Bilgi teknolojilerinin ortaya çıkmasıyla birlikte, artık birçok oyunun bilgisayarda oynandığını görüyoruz. Geleneksel Malay wau’su oyununda; uçurma tekniği, rüzgarın yönü, rüzgarın gücü, ip türleri, kullanılan sobek türleri, wau’nun boyutunda olduğu gibi bilgisayar kullanımı benimsenebilir. 

 

Çeviri

Filiz Küçükkaya

26 05 2014

filiza2006@hotmail.com